जन्मकुण्डली, या जातकं जन्मपत्रिका वा इति अपि उच्यते, भवतः जन्मक्षणस्य आकाशस्य मानचित्रम्। जन्मतिथिं, समयं, स्थानं च लिखित्वा लग्नं, चन्द्रराशिं, जन्मनक्षत्रं, ग्रहस्फुटानि, वर्गचक्राणि, दशाः च पश्यतु, प्रत्येकस्य संक्षिप्ता व्याख्या।

कुण्डली किं दर्शयति

कुण्डली आकाशं द्वादशराशिषु द्वादशभावेषु च विभजति। लग्नं नाम सः राशिः यः जन्मकाले पूर्वक्षितिजे उदेति; सः प्रथमः भावः, ततः अन्येषां भावानां क्रमः। नव ग्रहाः, सूर्यः, चन्द्रः, मङ्गलः, बुधः, गुरुः, शुक्रः, शनिः, राहुः, केतुः च, कस्मिंश्चित् राशौ भावे च स्थित्वा जीवनस्य विविधान् अंशान् सूचयन्ति।

चन्द्रः यस्मिन् राशौ स जन्मराशिः, यस्मिन् नक्षत्रे तत् जन्मनक्षत्रम्। नामकरणे नक्षत्रचरणाक्षरम्, मेलापके, दैनिकफले च तदेव मूलम्।

राशिचक्रं नवांशश्च

प्रधानचक्रं राशिचक्रं लग्नचक्रं वा (प्रथमवर्गः)। तेन सह षोडशवर्गाः बृहत्पराशरहोराशास्त्रे उक्ताः, ये जीवनस्य एकम् अंशं विस्तरेण दर्शयन्ति। तेषु प्रधानः नवांशः, यः प्रतिराशिं नवधा विभजति, विवाहस्य अन्तर्बलस्य ग्रहस्य यथार्थगुणस्य च कृते पठ्यते। दशांशः कर्मणे, सप्तांशः सन्तानाय च विलोक्यते।

दशा: कदा किं भवति

विंशोत्तरीदशा विंशत्युत्तरशतवर्षात्मकं चक्रं ग्रहदशासु विभजति। "नक्षत्रेशक्रमात् दशा" इति न्यायेन प्रथमा दशा जन्मनक्षत्रस्वामिनः। प्रत्येका महादशा अन्तर्दशासु विभक्ता, अतः इदानीं कः ग्रहः प्रवर्तते, अनन्तरं कः इति ज्ञायते। दैवज्ञाः दशां गोचरेण सह योजयित्वा कालं निर्णयन्ति।

योगाः दोषाश्च

योगः नाम ग्रहाणां तादृशः सम्बन्धः यस्य फलं प्रसिद्धम्, यथा गजकेसरीयोगः (चन्द्रात् केन्द्रे गुरुः) राजयोगः (केन्द्रत्रिकोणेशयोः सम्बन्धः) वा। दोषः नाम सा स्थितिः या परम्परया सावधानतार्हा मन्यते, यथा कुजदोषः। भवतः कुण्डल्याः प्रधानयोगदोषान् गणयामः, केन नियमेन ते दृढाः भग्नाः वा भवन्ति इति व्याख्यामः।

चक्रशैली प्रथमश्वासश्च

औत्तराहशैल्यां वज्राकारं चक्रं, यत्र भावाः स्थिराः राशिसङ्ख्याः च चलाः। दाक्षिणात्यचतुरस्रशैलीं प्राच्यशैलीं वा अपि वरयितुं शक्यम्, ग्रहाः त एव।

प्राचीनाः दैवज्ञाः वदन्ति स्म यत् यस्मिन् क्षणे शिशुः प्रथमं श्वसिति, तस्य क्षणस्य आकाशं तस्य प्राणे मुद्रां स्थापयति, यथा चन्द्रस्य आकर्षणं समुद्रे। अतः एव जातकर्मणि जन्मघटिकाः यत्नेन लिख्यन्ते स्म।

शुद्धिः जन्मसमयश्च

लग्नं प्रायः घटिकापञ्चके, अर्थात् होराद्वये, एकं राशिम् अतिक्रामति, अतः समयः अत्यन्तं महत्त्वपूर्णः। सम्भवे जन्मप्रमाणपत्रस्य चिकित्सालयलेखस्य वा समयं प्रयुङ्क्ताम्। समयः अनुमितः चेत् चन्द्रराशिः नक्षत्रं च प्रायः शुद्धे, किन्तु लग्नं दशातिथयः च चलेयुः। तादृश्यां कुण्डल्यां चिह्नं क्रियते।

स्वजन्मकुण्डलीं रचयतु

विवरणं लिखतु. नाम, जन्मतिथिं, समयं, स्थानं च लिखतु।
शैलीं वृणोतु. औत्तराहीं दाक्षिणात्यां प्राचीं वा शैलीं वृणोतु; पश्चात् परिवर्तनीया।
सारं पठतु. प्रथमं लग्नं, राशिं, नक्षत्रं, प्रवर्तमानां दशां च पश्यतु।
विस्तरं पश्यतु. ग्रहस्फुटानि, नवांशम् अन्यवर्गान्, योगान् दोषान् च उद्घाटयतु।
रक्षतु मुद्रयतु वा. प्रविश्य रक्षतु, पीडीएफ्रूपेण मुद्रयतु वा।

प्रायशः पृष्टाः प्रश्नाः

किं विवरणम् आवश्यकम्?

जन्मतिथिः, यथाशक्यं शुद्धः समयः, जन्मस्थानं च। स्थानात् अक्षांशः, देशान्तरं, कालमण्डलं च ज्ञायते।

किं जन्मकुण्डली जातकं च एकम्?

आम्। संस्कृते जातकं जन्मपत्रिका वा, हिन्द्यां कुण्डली, तमिऴ्भाषायां जातकम्। सर्वेषाम् अर्थः जन्मनः मानचित्रम्।

मम लग्नं किम्?

जन्मकाले पूर्वस्यां दिशि उदीयमानः राशिः। तत् कुण्डल्याः आरम्भः, देहं, स्वभावं, जीवनस्य दिशं च सूचयति।

राशिलग्नयोः कः भेदः?

राशिः यत्र चन्द्रः आसीत्; लग्नं यत् क्षितिजे उदेति स्म। बहूनां राशिः लग्नं च भिन्ने।

पाश्चात्यराशिः किमर्थं भिन्नः?

वैदिकं ज्यौतिषं निरयणचक्रं स्वीकरोति, यत् पाश्चात्यसायनचक्रात् प्रायः चतुर्विंशतिभागैः पृष्ठतः। अतः सूर्यराशिः प्रायः एकेन राशिना पूर्वः भवति।

नवांशः किमर्थं विलोक्यते?

विवाहाय सहयोगाय च, ग्रहः यथार्थतः कियान् बलवान् इति ज्ञातुं च। राशिचक्रे दुर्बलः नवांशे सुस्थितः ग्रहः प्रायः अपेक्षितात् उत्तमं फलं ददाति।

मम प्रवर्तमाना दशा का?

कुण्डल्यां प्रवर्तमाना महादशा अन्तर्दशा च आरम्भान्ततिथिभ्यां सह। दशेशस्य स्थानं तस्य कालस्य विषयान् सूचयति।

किं मम कुण्डल्यां कुजदोषः?

लग्नात् चन्द्रात् शुक्रात् वा प्रथमे द्वितीये चतुर्थे सप्तमे अष्टमे द्वादशे वा कुजः चेत् परम्परया कुजदोषः उच्यते। शास्त्रे बहवः परिहाराः, भवति के प्रवर्तन्ते इति दर्शयामः।

कां शैलीं प्रयुञ्जीय?

यस्यां भवतः कुटुम्बं पुरोहितः वा अभ्यस्तः। उत्तरे वज्राकारा, दक्षिणे चतुरस्रा, प्राच्यां वङ्गोत्कलयोः प्राच्यशैली। फलं समानम्।

किं कुण्डली रक्षितुं मुद्रयितुं च शक्या?

आम्। प्रविश्य स्वस्य कुटुम्बस्य च कुण्डलीः रक्षतु, मुद्रणकुञ्चिकया पीडीएफ्पत्रं गृह्णातु।

जन्मसमयः अज्ञातः चेत्?

अनुमितसमयेन अपि कुण्डली रच्यते। महत्त्वपूर्णफलकथनाय दैवज्ञः भूतघटनाभिः जन्मसमयशोधनं कर्तुं शक्नोति।

कः अयनांशः?

मूलतः लाहिरी (चित्रापक्षीयः)। भवतः सम्प्रदायः अन्यम् इच्छति चेत् विन्यासे परिवर्तयतु।

कुण्डली जन्मस्थानस्य वा वर्तमाननगरस्य वा?

जन्मस्थानस्य। जन्मकुण्डली कदापि न परिवर्तते। दैनिकफलं गोचरश्च वर्तमाननगरानुसारम्।