विषयं गच्छतु
अद्यतनं पञ्चाङ्गम्

पञ्चाङ्गम्

भवतः स्थानस्य पञ्चाङ्गम्: पञ्च अङ्गानि, सूर्यचन्द्रौ, शुभाशुभकालाः च, सूर्योदयात् अपरसूर्योदयपर्यन्तम्।

கோயம்புத்தூர்भानुवासरः, ८ नवम्बर २०२६सूर्योदयः ०६:१५सूर्यास्तः १७:५६

स्वप्रदेशस्य उत्सवव्रतदिनानि सम्यक् ज्ञातुं स्वस्थानं चिनोतु।

दिनं परिवर्तयितुं वामतः दक्षिणतः वा चालयतु

कर्षणेन चालयतु
तिथिः
नक्षत्रम्
योगः
करणम्
कालः
मुहूर्तः
चौघडिका
होरा
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
00
01
02
03
04
05
06
07
08
दीपावली

सूर्योदयः

०६:१५

सूर्यास्तः

१७:५६

चन्द्रोदयः

०५:१३

चन्द्रास्तः

१७:०७

तिथिः (सावधानम्)

चतुर्दशी

११:२९ पर्यन्तम्

नक्षत्रम्

चित्रा

०५:५२ पर्यन्तम्

योगः (शुभम्)

आयुष्मान्

०३:०२ पर्यन्तम्

करणम् (सावधानम्)

शकुनिः

११:२९ पर्यन्तम्

वासरः

भानुवासरः

पक्षः

कृष्णपक्षः

मासः

आश्विनः

संवत्सरः

पराजयः

विक्रमसंवत् 2083

ऋतुः

शरद्

चन्द्रः

१.८%

क्षीयमाणः चन्द्रः

शुभकालाः

  • ब्राह्ममुहूर्तः (शुभम्)०४:३६ - ०५:२६
  • अभिजिन्मुहूर्तः (शुभम्)११:३६ - १२:२४
  • अमृतकालः (शुभम्)१२:४९ - १४:१७

अशुभकालाः

  • राहुकालः (त्याज्यम्)१६:२८ - १७:५६
  • यमगण्डः (त्याज्यम्)१२:०५ - १३:३३
  • गुलिककालः (त्याज्यम्)१५:०० - १६:२८
  • दुर्मुहूर्तः (त्याज्यम्)०७:१३ - ०८:१२, १३:०४ - १४:०२
  • वर्ज्यम् (सावधानम्)०८:२६ - ०९:५४

सम्पूर्णपञ्चाङ्गम्

तिथिः (सावधानम्)
चतुर्दशी ११:२९ पर्यन्तम्
अनन्तरतिथिः (सावधानम्)
अमावास्या
नक्षत्रम्
चित्रा ०५:५२ पर्यन्तम्
अनन्तरनक्षत्रम्
स्वाती
योगः (शुभम्)
आयुष्मान् ०३:०२ पर्यन्तम्
अनन्तरयोगः (शुभम्)
सौभाग्यम्
करणम् (सावधानम्)
शकुनिः ११:२९ पर्यन्तम्
अनन्तरकरणम् (सावधानम्)
नागम्
सूर्योदयः
०६:१५
सूर्यास्तः
१७:५६
अपरसूर्योदयः
०६:१५
चन्द्रोदयः
०५:१३
चन्द्रास्तः
१७:०७
प्रकाशः
१.८% क्षीयमाणः चन्द्रः
वासरः
भानुवासरः
पक्षः
कृष्णपक्षः
मासः
आश्विनः
संवत्सरः
पराजयः विक्रमसंवत् 2083
ऋतुः
शरद्
ब्राह्ममुहूर्तः (शुभम्)
०४:३६ - ०५:२६
अभिजिन्मुहूर्तः (शुभम्)
११:३६ - १२:२४
अमृतकालः (शुभम्)
१२:४९ - १४:१७
राहुकालः (त्याज्यम्)
१६:२८ - १७:५६
यमगण्डः (त्याज्यम्)
१२:०५ - १३:३३
गुलिककालः (त्याज्यम्)
१५:०० - १६:२८
दुर्मुहूर्तः (त्याज्यम्)
०७:१३ - ०८:१२, १३:०४ - १४:०२
वर्ज्यम् (सावधानम्)
०८:२६ - ०९:५४

अद्यतनं पञ्चाङ्गम्

भवतः नगरस्य अद्यतनं पञ्चाङ्गम्

पञ्चाङ्गं नाम कालविधानशास्त्रस्य दैनिकं पत्रम्। प्रतिदिनं कालस्य पञ्च अङ्गानि, तिथिः, वारः, नक्षत्रं, योगः, करणं च, तेन सह सूर्योदयास्तौ, राहुकालः, यमगण्डः, गुलिककालः, अभिजिन्मुहूर्तादयः शुभकालाः च। स्वनगरं वृणोतु, स्वस्थानस्य पञ्चाङ्गं पश्यतु।

पञ्च अङ्गानि

"तिथिर्वारश्च नक्षत्रं योगः करणमेव च" इति पञ्चाङ्गलक्षणम्। तिथिः चान्द्रं दिनं, सूर्याचन्द्रमसोः अन्तरात् उत्पद्यते; चान्द्रमासे त्रिंशत् तिथयः। वारः सप्ताहस्य दिनं, यस्य अधिपतिः ग्रहः। नक्षत्रं यत्र चन्द्रः सञ्चरति। योगः सूर्याचन्द्रस्फुटयोगात् सप्तविंशतिषु एकः। करणं तिथ्यर्धम्। पञ्चापि मिलित्वा दिनस्य स्वभावं वदन्ति।

यथा पूर्णिमायां समुद्रः वेलया उद्वेलति, तथा देहधातवः मनसः वृत्तयः च तिथ्या सह परिवर्तन्ते इति पूर्वजाः मेनिरे; अतः व्रतानि स्नानदानानि च पञ्चाङ्गं विलोक्य क्रियन्ते।

पञ्चाङ्गं स्थानाश्रितं किमर्थम्

हिन्दुदिनं मध्यरात्रात् न, सूर्योदयात् आरभते, सूर्योदयश्च देशभेदेन भिद्यते। तिथिः नक्षत्रं वा दिनमध्ये परिवर्तेत, अतः एकस्याः तिथेः पञ्चाङ्गं काश्यां पुण्यपत्तने च किञ्चित् भिन्नं स्यात्। अतः भवतः नगरस्य कृते गण्यते।

राहुकालः यमगण्डः गुलिकश्च

दिनमानम् अष्टधा विभज्यते। प्रतिवारम् एकः भागः राहुकालः, नूतनकार्यारम्भाय अनुचितः; अन्ये भागाः यमगण्डः गुलिककालश्च। तेषां समयाः प्रतिदिनं सूर्योदयास्ताभ्यां सह परिवर्तन्ते। बहूनि कुटुम्बानि एतेषु कालेषु यात्रां, पत्रहस्ताक्षरं, संस्कारारम्भं च वर्जयन्ति।

शुभकालाः

अभिजिन्मुहूर्तः, स्थानीयमध्याह्नसमीपे, प्रायः सर्वकार्येभ्यः शुभः, केषुचित् सम्प्रदायेषु बुधवारं विहाय। पञ्चाङ्गं प्रत्यूषे ब्राह्ममुहूर्तं, पश्चिमभारते प्रचलितानि चतुर्घटिकानि, प्रत्येकग्रहस्य होरां च दर्शयति। "ब्राह्मे मुहूर्ते उत्तिष्ठेत्" इति धर्मशास्त्रवचनम्।

गणितसम्प्रदायाः

पञ्चाङ्गानि भिन्नगणितसम्प्रदायैः रच्यन्ते। दृक्पञ्चाङ्गम् आधुनिकखगोलस्फुटानि उपयुङ्क्ते, वाक्यपञ्चाङ्गं प्राचीनवाक्यानि; सूर्यसिद्धान्तादयः ग्रन्थाः अपि केषुचित् प्रदेशेषु मान्याः। मासाः अमान्ताः पूर्णिमान्ताः वा गण्यन्ते; शास्त्रीयपक्षे अमान्तः चैत्रादिः। अधिकमासः क्षयमासश्च यत्र आपततः तत्र स्पष्टं सूच्येते। स्वसम्प्रदायं वृणोतु, येन उत्सवतिथयः भवतः देवालयस्य पञ्चाङ्गेन सह मिलन्ति।

अद्यतनं पञ्चाङ्गं पठतु

  1. नगरं वृणोतु. स्वनगरम् अन्विष्यतु येन सूर्योदयः समयाः च स्थानीयाः।
  2. पञ्चाङ्गानि पश्यतु. तिथिनक्षत्रयोगकरणानि तेषां समाप्तिसमयं च लिखतु।
  3. दुष्कालान् वर्जयतु. राहुकालं, यमगण्डं, गुलिककालं च पश्यतु।
  4. शुभकालं वृणोतु. महत्त्वपूर्णारम्भाय अभिजिन्मुहूर्तं शुभचतुर्घटिकं वा गृह्णातु।

प्रायशः पृष्टाः प्रश्नाः

तिथिः का?

चान्द्रं दिनं: यावता कालेन चन्द्रः सूर्यात् द्वादशभागान् अग्रे गच्छति। शुक्लपक्षे पञ्चदश कृष्णपक्षे पञ्चदश तिथयः।

अद्य राहुकालः कदा?

राहुकालः प्रायः सार्धहोरात्मकः, वारेण स्थानीयसूर्योदयास्ताभ्यां च निर्धार्यते। भवतः नगरस्य अद्यतनः समयः पृष्ठस्य उपरि।

किं राहुकालः सर्वत्र समानः?

न। स्थानीयसूर्योदयास्ताश्रितः, अतः नगरभेदेन भिन्नः प्रतिदिनं किञ्चित् परिवर्तते च।

पञ्चाङ्गं सूर्योदयात् किमर्थम्?

हिन्दुकालगणनायां दिनं सूर्योदयात् आरभते। सूर्योदये या तिथिः तत् नक्षत्रं च, प्रायः दिनं तयोः नाम्ना ज्ञायते, इयम् उदयव्यापिनी तिथिः।

अभिजिन्मुहूर्तः कः?

स्थानीयमध्याह्नसमीपे प्रायः द्विघटिकात्मकः कालः, बहुकार्यारम्भाय शुभः।

दृग्वाक्यपञ्चाङ्गयोः कः भेदः?

दृक् आधुनिकखगोलगणनाम्, वाक्यं पारम्परिकसूत्राणि उपयुङ्क्ते, कतिपयहोराणां भेदः सम्भवति। तमिऴ्प्रदेशे बहवः देवालयाः वाक्यम् अनुसरन्ति।

अमान्तपूर्णिमान्तमासौ कौ?

अमान्ते मासः अमावास्यायां समाप्यते, दक्षिणे पश्चिमे च प्रचलति। पूर्णिमान्ते पूर्णिमायां, उत्तरभारते प्रचलति।

यमगण्डः कः?

दिनस्य अन्यः भागः यः नूतनारम्भाय अशुभः मन्यते। राहुकालवत् तस्य समयः वारसूर्योदयाश्रितः।

चतुर्घटिकं किम्?

दिनं रात्रिं च अष्टधा विभज्य प्रत्येकं भागं शुभं मध्यमम् अशुभं वा निर्दिशति। गुर्जरराजस्थानयोः शीघ्रमुहूर्ताय बहुप्रचलितम्।

किम् अन्यतिथेः पञ्चाङ्गं द्रष्टुं शक्यम्?

आम्। तिथिचयनेन कमपि दिवसं पश्यतु, मासिकं पत्रं वा उद्घाटयतु।

किं नगरं वृणुयाम्?

यत्र भवान् अद्य वसति, यत्र वा संस्कारः भविष्यति।

किं पञ्चाङ्गम् उत्सवान् दर्शयति?

आम्। तद्दिनस्य उत्सवाः व्रतानि च दर्श्यन्ते, उत्सवपृष्ठे सम्पूर्णवर्षस्य तिथयः।