ମୁଖ ସାମୁଦ୍ରିକ

ଶାସ୍ତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଚଉଡ଼ା, ମସୃଣ କପାଳକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ସହ ଯୋଡ଼େ; ଆଡ଼ ଗାରଗୁଡ଼ିକ ପରିଶ୍ରମ ଓ ଅଭିଜ୍ଞତାର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଏ। ଆଜ୍ଞା ଚକ୍ରର ଆସନ, ଭ୍ରୂ ମଝିର ସ୍ଥାନ ଏକାଗ୍ରତା ପାଇଁ ପଢ଼ାଯାଏ; ସେଠି ଚନ୍ଦନ ଟୋପା ଦେବାର କାରଣ ଏହା।

ବଡ଼, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଖି ଆତ୍ମୀୟତା ଓ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ସହ; ସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି ଆତ୍ମସଂଯମ ସହ ଯୋଡ଼ା। ଭରା, ସମାନ ଭାବେ ବଙ୍କା ଭ୍ରୂ ସନ୍ତୁଳନ ସହ, ପ୍ରାୟ ମିଶୁଥିବା ଭ୍ରୂ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ସହ ଯୋଡ଼ା।

ସିଧା ନାକ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ସହ, ଭରା ଅଗ୍ରଭାଗ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ଯୋଡ଼ା। ଭରା ଓଠ ଉଦାରତା ସହ, ଦୃଢ଼ ଥୋଡ଼ି ଅଧ୍ୟବସାୟ ସହ। ପ୍ରତି ଲକ୍ଷଣ ଏକା ନୁହେଁ, ପୂରା ମୁହଁର ଅନୁପାତରେ ପଢ଼ାଯାଏ।

ଗୋଲ ମୁହଁ ଜଳ ଓ ଯତ୍ନଶୀଳ ସ୍ୱଭାବ ସହ, ଚାରିକୋଣିଆ ମୁହଁ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ଥିରତା ସହ, ଲମ୍ବା ମୁହଁ କାଠ ବା ବାୟୁ ଓ ଚିନ୍ତାଶୀଳତା ସହ, ଓ ମୁନିଆ ମୁହଁ ଅଗ୍ନି ଓ ଉତ୍ସାହ ସହ ଯୋଡ଼ା। ଏଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରବୃତ୍ତି।

ସମାନ ଆଲୁଅରେ, ଚଷମା ବିନା, କପାଳରୁ କେଶ ହଟାଇ, ସହଜ ଭାବରେ ଚିତ୍ର ଯନ୍ତ୍ରକୁ ସିଧା ଚାହାନ୍ତୁ।

ମୁହଁର ଲକ୍ଷଣ ଜନ୍ମର ଉପହାର, କାହାର ମୂଲ୍ୟ ବିଷୟରେ କିଛି କହେ ନାହିଁ। ଏହି ପଠନ ଚିନ୍ତନ ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କେବେ ମନ୍ତବ୍ୟ କରେ ନାହିଁ।

ସାମୁଦ୍ରିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରମ୍ପରା ମୁହଁକୁ ତିନି ଭାଗ କରେ। କେଶ ଧାଡ଼ିରୁ ଭ୍ରୂ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପର ଭାଗ ପିଲାଦିନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ପାଇଁ; ଭ୍ରୂରୁ ନାକ ଅଗ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଝି ଭାଗ ମଧ୍ୟ ବୟସ ଓ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ପାଇଁ; ନାକରୁ ଥୋଡ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତଳ ଭାଗ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ ଓ ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ପଢ଼ାଯାଏ। ତିନି ସନ୍ତୁଳିତ ହେଲେ ଗ୍ରନ୍ଥ ଜୀବନର ସମାନ ଗତି କହେ। ଆପଣଙ୍କ ମୁହଁରେ କେଉଁ ଭାଗ ସବୁଠୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ପଠନ କହେ।

କାନ ପିଲାଦିନ ଓ ବିଦ୍ୟା ପାଇଁ ପଢ଼ାଯାଏ। ଲମ୍ବା କାନ ଲତି ଭାରତୀୟ କଳାରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟର ଚିହ୍ନ, ବୁଦ୍ଧ ଓ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଦିଶେ। ଉଚ୍ଚରେ ବସିଥିବା କାନ ଶୀଘ୍ର ଚିନ୍ତା ସହ, ମୁଣ୍ଡ ସହ ଲାଗିଥିବା କାନ ସାବଧାନ ସ୍ୱଭାବ ସହ ଯୋଡ଼ା।

କୋଣାର୍କ ଓ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରର ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ିଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଶିଳ୍ପୀ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରକାଶ ଭଳି ଗ୍ରନ୍ଥର ତାଳ ମାନ ମାନୁଥିଲେ; ମୁହଁର ଲମ୍ବ ଏକ ତାଳ, ତାହା ହିଁ ପୂରା ଦେହର ମାପକାଠି। ଆଜି ବି ପଥର କାରିଗରୀ ଓ ପଟ୍ଟଚିତ୍ରରେ ଦେବତାଙ୍କ ମୁହଁ ସେହି ଲକ୍ଷଣରେ ଆଙ୍କାଯାଏ। ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବଡ଼ ଗୋଲ ଆଖି ସବୁ ଲକ୍ଷଣ ବାହାରେ, ସବୁଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ। ମନର ଅବସ୍ଥା ମୁହଁରେ ଦିଶେ, ଏହା ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ କଥା।