ସପ୍ତାହିକ ବ୍ରତ ଓ ଗ୍ରହର କାହାଣୀ: ଖାଦ୍ୟ, ପୂଜା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ରିତି

ରବିବାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତ, ଲୁଣ ବିହୀନ ଭୋଜନ

ପୁରାଣ କହିଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରିବାକୁ ରବିବାର ଭୋଜନରୁ ଲୁଣ ହଟାଇ ଖାଇବା ଆଦତ। ବଡ଼ମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଚାଉଳ, ମିଠା ଦହି ଏବଂ ତେଜପାତା ଭାତ ରଖନ୍ତି।

ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଲୁଣ ବିହୀନ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନର ତାପ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଶରୀର ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଗ୍ରାମୀଣ ମନ୍ଦିରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ରଙ୍ଗିନ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।

ଆଜିକାଲି ଅନେକ ପରିବାର ରବିବାର ସକାଳେ ଲୁଣ ବିହୀନ ଦାଲି, ଚାଉଳ ଏବଂ ମିଠା ପୁଡ଼ି ରଖି ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏହି ଭୋଜନକୁ ତାଜା ବୈଳି ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ଆଶୀର୍ବାଦ ଭାବିତ।

ସୋମବାର ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତ, ଶୋଳା ଓ ଶିବ ଗାଥା

ପୂର୍ବଜମାନେ କୁହନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ସୋମବାର ଭୋଜନରେ ଶୋଳା (ମିଠା) ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଶିବଙ୍କ ଶୋଳା ଚାରିପାଖରେ ଭକ୍ତମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।

ମାନ୍ୟ ରିତି ଅନୁଯାୟୀ, ଶୋଳା ତିଆରି କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଜଳ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଚିତ୍ର ରେଖାଯାଏ, ଯାହାକୁ 'ଜ୍ଞାନ ରାସ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି ଯେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମନ ଶାନ୍ତି ଓ ମାସିକ ରୋଗ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ।

ଆଜିକାଲି ଘରୋଇ ମହିଳାମାନେ ସୋମବାର ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିଆ ଟିକିଆ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦୁଧ ଏବଂ ଶୋଳା ପାଖରେ ଦାଲି ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏହାକୁ 'ସୋମବାର ୱ୍ରତ' ବୋଲି ଡାକାଯାଏ।

• ଶୋଳା (ଗହୁଁ ଚିନି ବିନା)
• ଚନ୍ଦ୍ରମା (ଦୁଧ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଚିତ୍ର)
• ସବୁଜ ପାଳଙ୍ଗ ତରକାରୀ
• ବିନା ଲୁଣ ଚାଉଳ

ମଙ୍ଗଳବାର ମଙ୍ଗଳ ବ୍ରତ, ବଳିଦାନ ଓ ହାନୁମାନ୍ ଗାଥା

ପୁରାଣରେ ଲିଖା ଅଛି, ମଙ୍ଗଳ ବ୍ରତରେ ହାନୁମାନ୍ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ମଙ୍ଗଳ ଦେବଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଦିନ ବିଶେଷ ଭାବେ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଲଙ୍କା, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଚାଲିଛି।

ବଡ଼ମାନେ କହନ୍ତି, ମଙ୍ଗଳ ବ୍ରତରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲଙ୍ଗି ତରକାରୀ, ମିଠା ଲଙ୍କା ଚଟଣି ଓ ରତ୍ନ ବିଷୟରେ ଖାଇବା ଜୀବନର ବିପଦକୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ମଙ୍ଗଳ ଦିନରେ ଧୂପ ଜ୍ୱାଳି ହାନୁମାନ୍ ମନ୍ତ୍ର ଗାଉଥାଏ।

ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ମଙ୍ଗଳବାର ରାତିରେ ଲଙ୍କା ତରକାରୀ, ମସଲା ରୋଟି, ଲଙ୍କା ପାଣି ଏବଂ ରସାଳି ଦହି ବିକାଶ କରିଥାନ୍ତି। ଏହାକୁ 'ମଙ୍ଗଳ ୱ୍ରତ' ବୋଲି ଗୁଣ୍ଠିତ କରାଯାଏ।

ମଙ୍ଗଳ ବ୍ରତର ପ୍ରସ୍ତୁତି ରିତି

ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭରୁ ପ୍ରଥମେ ଘର ଭିତରେ ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୁଆଁ ଚାଲିଥାଏ, ଯାହା ଶକ୍ତି ଖରାପ ଉର୍ଜାକୁ ଦୂର କରେ। ପରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଲଙ୍କା ଚଟଣି ଏବଂ ଭଜା ତରକାରୀ ରଖାଯାଏ।

ଏହି ସମୟରେ ମଙ୍ଗଳ ଦେବଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଗୁଣ ଓ ବିଜୟ ଚାହିଁଥାନ୍ତି।

ଆପଣଙ୍କର ବ୍ରତ ତାରିଖ ଓ ରିତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ବ୍ରତ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ୟୁଜ୍ କରନ୍ତୁ।

ବୁଧବାର ବୁଧ ବ୍ରତ, ବୁଦ୍ଧି ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା

ବୁଧବାର ରାତିରେ ବୁଦ୍ଧ ଦେବଙ୍କ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ, ବୁଦ୍ଧ ଦେବ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରତୀକ, ତେଣୁ ଏହି ଦିନ ଶାକ ଭୋଜନ, ବିନା ମାଂସ ଖାଇବା ଉପଯୁକ୍ତ।

ଘର ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟୋତିଷୀୟ ଚିହ୍ନ ଭଳି ତୁଳସୀ, ଗୋଲାପ ଏବଂ ଧୂପ ବିଜ୍ଞାପନ କରାଯାଏ। ବୁଧ ବ୍ରତରେ ରାସ୍ତା ଚିତ୍ର ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟକ ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ାଯାଏ।

ଆଜିକାଲି ଲୋକମାନେ ବୁଧବାର ଦିନ ଶାକ ପାଏର, ମିଠା ଲୁଣି, ଲେମ୍ବୁ ରସ ଏବଂ ତାଜା କୋଳା ରୋଟି ଖାନ୍ତି। ଏହି ଖାଦ୍ୟକୁ ମନୋବଳ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ପାଇଁ ବିଶ୍ବାସ କରାଯାଏ।

ଗୁରୁବାର ବୃହସ୍ପତି ବ୍ରତ, ହଳଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବ୍ରିହସ୍ପତି କାଥା

ପୁରାତନ ପାଞ୍ଜି କୁହେ, ବୃହସ୍ପତି ବ୍ରତରେ ହଳଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ବୃହସ୍ପତି ଦେବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲଭ୍ୟ। ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଧନ୍ୟତାର ପ୍ରତୀକ।

ଏହି ଦିନ ବଡ଼ମାନେ ହଳଦିଆ ଚିଡ଼ା, ହଳଦିଆ ଚାଉଳ, ହଳଦିଆ ଲଡ଼ୁ ଓ ହଳଦିଆ ଶାକ ତରକାରୀ ପକାନ୍ତି। ବ୍ରିହସ୍ପତି କାଥାରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତିଆରି ହୋଇଥିବା କଥା ଏବଂ ଦେବଙ୍କ ଦୟା ଗୁଡ଼ିକ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି।

ଆଧୁନିକ ଘରେ ବୃହସ୍ପତି ବ୍ରତରେ ହଳଦିଆ ଚାଉଳ, ହଳଦିଆ ରସୁଣ ପାଣି, ହଳଦିଆ ବିନ୍ଦା ଏବଂ ହଳଦିଆ ପାଣି ପିଇ ଭକ୍ତି କରାଯାଏ। ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଶରୀରକୁ ଗରମ କରି ଆତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ଦିଏ।

• ହଳଦିଆ ଚିଡ଼ା
• ହଳଦିଆ ଚାଉଳ
• ହଳଦିଆ ଲଡ଼ୁ
• ହଳଦିଆ ତରକାରୀ
• ହଳଦିଆ ବିନ୍ଦା

ଶୁକ୍ରବାର ଶୁକ୍ର ବ୍ରତ, ସାନ୍ତୋଷି ମାତା ଓ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ

ଶୁକ୍ର ବ୍ରତର ପୁରାତନ କାହାଣୀରେ ସାନ୍ତୋଷି ମାତାଙ୍କୁ ରାଜି କରିବା ପାଇଁ ମିଠା ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଦିନ କେବଳ ମିଠା, ଚନ୍ଦନ, ରସଗୁଲା ଏବଂ ବିନା ଖଟା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ରିତି।

ବଡ଼ମାନେ କୁହନ୍ତି, ଶୁକ୍ର ବ୍ରତରେ ମିଠା ଖାଇଲେ ବିବାହ ଏବଂ ପରିବାର ଭାଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ମିଠାର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଭଗବତୀଙ୍କ ମୋହ ଦିଏ।

ଆଜି ଶୁକ୍ରବାରରେ ଘରେ ରସଗୁଲା, ଚକଲି, ଜିଲେବି ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଲାଡ଼ୁ ପକାଇ ଶୁକ୍ର ବ୍ରତ କରାଯାଏ। ଏହି ମିଠା ଖାଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିବ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ।

ପ୍ରତିଦିନୀୟ ଛୋଟ ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଧ୍ୟାନ ଆଚରଣ

ପ୍ରତି ଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ହଳୁକ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଏକ ସହଜ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ବ୍ରତର ପବିତ୍ରତାକୁ ବଢାଏ । ଏହା ପାଇଁ ଏକ ସୁଖ୍ମା ତରଳ ଜଳରେ ଦୁଧ ବା ହଳୁକ ଦୁଧି ଦିଆଯାଇଥାଏ ଓ ତାହାରେ କିଛି ବାସୁଦି ତେଲ ମିଶାଇ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ।

ଧ୍ୟାନ ସମୟରେ ଗ୍ରହ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେପରିକି ରବିବାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୋମବାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଇତ୍ୟାଦି । ଏହା ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି ଏବଂ ଭୋଜନର ପୂର୍ବ ଭାବନାକୁ ସୁଶୋଭିତ କରେ ।

ପ୍ରତି ଦିନ ଏହି ଛୋଟ ପ୍ରାର୍ଥନା ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ଆଚରଣକୁ ୫ ମିନିଟ୍ ରୁ ୧୦ ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଦିନ ଶେଷରେ ମନ ଓ ଦେହ ଦୁହିଁଟି ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିବେ, ବ୍ରତର ଲାଭକୁ ବହୁତ ଭଲ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ ।

ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରାମୀଣ ରିତି, ବାର୍ଣ୍ଣିତ ପାଣି ଓ ଚାନ୍ଦିର ବ୍ରତ

କିଛି ଓଡ଼ିଶା ଗ୍ରାମରେ ବ୍ରତ ଦିନରେ ମାତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ, ବିଶେଷ ପାଣି ପିବା ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏହାକୁ ‘ବାର୍ଣ୍ଣିତ ପାଣି’ କୁହାଯାଏ, ଯାହାରେ ଜାଲି ଲୁଣ, ହଳଦିଆ ଚୁନା ଓ ଗୋଲାପ ଜଳ ମିଶାଇ ରଖାଯାଏ ।

ଏହି ପାଣି ବ୍ରତରେ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଓ ଗ୍ରହ ଶକ୍ତିକୁ ସମତୁଳ୍ୟ କରିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହେ । ମାନେ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ବାର୍ଣ୍ଣିତ ପାଣି ପିଇଲେ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ଓ ଅସୁସ୍ଥତା ଦୂର ହୁଏ ।

ଏହି ପ୍ରଥା ଏବେ କେବଳ ପୁରୁଣା ଧାରଣା ନୁହେଁ, କିଛି ଘରରେ ଏହାକୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରାକ୍ଟିସ୍ କରାଯାଉଛି, ବିଶେଷ କରି ରବିବାର ଓ ଶନିବାର ବ୍ରତରେ, ଯାହା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶୁଭାସ୍ଥିତିକୁ ବଢାଇଥାଏ ।

ସାଧାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ, ‘ବ୍ରତରେ ଲୁଣ ବିହୀନ ଭୋଜନ କିପରି ସମ୍ଭବ?’

ବହୁତ ଲୋକ ବିଚାର କରନ୍ତି, ଲୁଣ ବିହୀନ ଭୋଜନ କରିବା ତ ଖାଦ୍ୟର ରୁଚିକୁ ହାରାଇଦିଏ । ବାସ୍ତବରେ, ଏହି ପ୍ରଥା ଶରୀରକୁ ଅଧିକ ପ୍ରକୃତିକ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଟେ ।

ଲୁଣ ବିହୀନ ଭୋଜନ ପାଇଁ ମାଂସ, ଚିନି, ତେଲ, ଜିରା, ହଳଦିଆ ପାଉଡର ଭଳି ସ୍ୱାଦ ଦେବାର ଉପାଦାନ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହା ଭୋଜନରେ ରସ ଓ ସ୍ୱାଦ ରଖିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଲୁଣର ଅଧିକ ଆହାର ନିବାରଣ କରିଥାଏ ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାତ୍ର ବ୍ରତର ନିୟମ ପାଳନ କରେ ନୁହେଁ, ଶରୀରର ରସାୟନିକ ସମତୁଳନ ରକ୍ଷା କରି ଆରୋଗ୍ୟ ବଢାଏ । ତେଣୁ ଲୁଣ ବିହୀନ ଭୋଜନ ଦୈନିକ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଚିକିତ୍ସାତ୍ମକ ଲାଭ ଦେଇପାରେ ।

ଶନିବାର ଶନି ବ୍ରତ, ତିଳ, କଳା ଚଣା ଏବଂ ଶନି କାହାଣୀ

ଶନି ବ୍ରତର ଆରମ୍ଭରୁ ତିଳ ଓ କଳା ଚଣା ପ୍ରତି ଆଦର ଦେବା ରିତି ଅଛି। ପୁରାତନ କାହାଣୀରେ ଶନି ଦେବ ଜଗତର ଭାର ବୋହି ଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ତିଳ ଓ କଳା ଚଣା ଖାଇବା ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ।

ବଡ଼ମାନେ କହନ୍ତି, ଶନି ବ୍ରତରେ ତିଳ ଲଡ଼ୁ, ତିଳ ଚିରି, କଳା ଚଣା ତରକାରୀ ଏବଂ ତିଳ ତେଲ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଶନି ଦେବଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ।

ଆଧୁନିକ ଦିନରେ ଶନିବାର ରାତିରେ ଘରେ ତିଳ ଲଡ଼ୁ, ତିଳ ତରକାରୀ, କଳା ଚଣା ଚାଟ୍ ଏବଂ ତିଳ ତେଲ ତିଆରି କରି ଭୋଜନ କରାଯାଏ। ଏହି ଭୋଜନକୁ 'ଶନି ୱ୍ରତ' ଭାବରେ ପ୍ରଚଳିତ କରାଯାଏ।

ଶନି ବ୍ରତର ପ୍ରସ୍ତୁତି ବିଧି

ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭରୁ ଘର ଭିତରେ ତିଳ ଚିତ୍ର ଆକାଉଛି, ତାପରେ ତିଳ ତେଲ ଚାଲି ଧୂପ ଜ୍ୱାଳି ଶନି ଦେବଙ୍କୁ ଦୂତି ଦିଆଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ବିଶେଷ ଶନି କାହାଣୀ ପଢ଼ାଯାଏ।

ତିଳ ଏବଂ କଳା ଚଣା ଖାଇବା ପରେ ବ୍ରତ ବିରତି ହୁଏ ଏବଂ ଶନି ଦେବଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଦିଆଯାଏ।