योग

एक अभ्यास निवडा, सुरू करा दाबा आणि टप्पे पाळा. प्लेअर आसन दाखवतो, स्थितीचा वेळ मोजतो आणि श्वास घ्यायचा, रोखायचा की सोडायचा ते सांगतो. पूर्ण झाल्यावर सत्र जतन करता येते, म्हणजे अभ्यास डोळ्यांना दिसणारी सवय बनतो.

महर्षी पतंजली योगाला चित्तवृत्तींचा निरोध (योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः) म्हणतात आणि आसन स्थिर व सुखकर (स्थिरसुखमासनम्, योगसूत्र 2.46) असावे असे सांगतात. संत ज्ञानेश्वरांनी ज्ञानेश्वरीच्या सहाव्या अध्यायात आसन, प्राण आणि ध्यानाचे सुंदर वर्णन मराठीत केले. येथील अभ्यास त्याच क्रमाने चालतात: आधी शरीर, मग श्वास, शेवटी शांती.

पतंजली आठ अंगे सांगतात: यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान आणि समाधी. छोटा अभ्यास बाह्य अंगांवर, आसन आणि प्राणायामावर, काम करतो; अंतरंग अंगे नियमित दैनंदिन साधनेतून वाढतात.

सूर्यनमस्कार म्हणजे सूर्यदेवाला वंदन. परंपरेत सूर्य प्राणशक्तीचा, चंद्र मन आणि विश्रांतीचा, बुध मज्जातंतू आणि वाणीचा, शुक्र सौंदर्य आणि प्रजननसंस्थेचा, आणि शनी हाडे, सांधे आणि सहनशक्तीचा कारक मानला जातो. म्हणून सकाळ सूर्य प्रवाह उत्साह देतो, संध्याकाळ चंद्र विश्रांती मन शांत करते, डेस्कचे अभ्यास बुधाचे आहेत आणि शनीचा स्थिर अभ्यास दृढता देतो. कुंडली जतन केली असेल तर ज्या ग्रहाला सर्वाधिक बळ हवे तो पान सुचवते.

शास्त्रे श्वासाचे तीन भाग सांगतात: पूरक (श्वास घेणे), कुंभक (रोखणे), रेचक (सोडणे); प्रत्येक टप्प्यात कोणता ते प्लेअर दाखवतो. सूर्योदयाच्या सुमारे दीड तास आधीचा ब्राह्म मुहूर्त साधनेची पारंपरिक वेळ आहे. सूर्याचे अभ्यास सकाळी आणि चंद्राचे अभ्यास संध्याकाळी योग्य. रिकाम्या पोटी किंवा जेवणानंतर दोन तीन तासांनी करा.

जितके सहज वाटते तितकेच करा; दुखणे, चक्कर किंवा धाप लागल्यास थांबा. गर्भारपण, नुकतीच झालेली शस्त्रक्रिया किंवा दुखापत, उच्च रक्तदाब किंवा हृदयविकार असल्यास आधी डॉक्टर किंवा पात्र शिक्षकांना विचारा. हे पारंपरिक अभ्यास आहेत, उपचार नव्हेत.