पंचांग हे प्रत्येक मराठी घरातले दिनदर्शिकेइतकेच जवळचे पुस्तक. रोजची पाच अंगे, तिथी, वार, नक्षत्र, योग आणि करण, सोबत सूर्योदय सूर्यास्त, राहुकाळ, यमघंट, गुलिक काळ आणि अभिजित मुहूर्तासारख्या शुभ वेळा. तुमचे गाव निवडा आणि तुमच्या ठिकाणाचे आजचे पंचांग पाहा.
पाच अंगे
+
पंच म्हणजे पाच आणि अंग म्हणजे भाग. तिथी हा चंद्राचा दिवस, सूर्य आणि चंद्रातील कोनावरून ठरतो; एका चांद्रमासात तीस तिथी. वार म्हणजे आठवड्याचा दिवस, ज्याचा स्वामी एखादा ग्रह. नक्षत्र म्हणजे चंद्र ज्यातून जात आहे ते चांद्र स्थान. योग हा सूर्य चंद्राच्या रेखांशांच्या बेरजेतून येणाऱ्या सत्तावीस प्रकारांपैकी एक. करण म्हणजे तिथीचा अर्धा भाग. पाचही मिळून दिवसाचा स्वभाव सांगतात.
आजी म्हणायच्या, पौर्णिमेला समुद्राला भरती येते तशी शरीरातल्या रसांना आणि मनालाही तिथीनुसार भरती ओहोटी येते; म्हणूनच एकादशीचा उपवास, संकष्टीचा चंद्रोदय आणि अमावास्येचे दान पंचांग पाहूनच होते.
पंचांग ठिकाणानुसार का
+
हिंदू दिवस मध्यरात्री नव्हे तर सूर्योदयाला सुरू होतो, आणि सूर्योदय ठिकाणावर अवलंबून असतो. तिथी किंवा नक्षत्र दिवसाच्या मधेच बदलू शकते, म्हणून एकाच तारखेचे पंचांग पुणे आणि नागपुरात थोडे वेगळे असू शकते, आणि अमेरिकेत किंवा दुबईत राहणाऱ्या मराठी कुटुंबांसाठी तर अधिकच. म्हणून आम्ही तुमच्या गावासाठी गणित करतो.
राहुकाळ, यमघंट आणि गुलिक
+
दिवसाच्या प्रकाशाचे आठ भाग केले जातात. प्रत्येक वारी एक भाग राहुकाळ, जो नवे काम सुरू करण्यास योग्य मानला जात नाही; इतर भाग यमघंट आणि गुलिक काळ. त्यांच्या वेळा रोज सूर्योदय सूर्यास्तानुसार बदलतात. अनेक कुटुंबे या वेळांत प्रवास, कागदपत्रांवर सही किंवा विधीची सुरुवात टाळतात.
दिवसातील शुभ वेळा
+
अभिजित मुहूर्त, स्थानिक दुपारच्या आसपास, बहुतेक कामांसाठी शुभ मानला जातो, काही परंपरांत बुधवार सोडून. पंचांगात पहाटेचा ब्राह्म मुहूर्त, पश्चिम भारतात वापरली जाणारी चौघडी आणि प्रत्येक ग्रहाची होराही दिसते. संकष्टी चतुर्थीला चंद्रोदयाची वेळ खास दिली जाते.
पंचांगाच्या परंपरा
+
पंचांगे वेगवेगळ्या गणितपद्धतींनी बनतात. दृक् पंचांग आधुनिक खगोलीय स्थिती वापरते, तर वाक्य पंचांग, जे तमिळनाडूच्या काही भागांत चालते, प्राचीन श्लोकांवर आधारित आहे. महाराष्ट्रात महिना अमावास्येला संपतो (अमांत) आणि शालिवाहन शक गुढीपाडव्याला बदलतो, तर उत्तर भारतात महिना पौर्णिमेला संपतो (पौर्णिमांत). दाते आणि रुईकर पंचांगांची सवय असणाऱ्यांना ही मांडणी परिचित वाटेल. तुमची पद्धत निवडा, म्हणजे सणाच्या तारखा तुमच्या देवळाच्या पंचांगाशी जुळतील.
आजचे पंचांग वाचा
गाव निवडा. तुमचे गाव शोधा म्हणजे सूर्योदय आणि वेळा स्थानिक राहतील.
पाच अंगे पाहा. तिथी, नक्षत्र, योग आणि करण आणि प्रत्येक केव्हा संपते ते लक्षात घ्या.
अवघड वेळा टाळा. राहुकाळ, यमघंट आणि गुलिक काळ लक्षात घ्या.
चांगली वेळ निवडा. महत्त्वाच्या सुरुवातीसाठी अभिजित मुहूर्त किंवा शुभ चौघडी घ्या.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
तिथी म्हणजे काय?+
चंद्राचा दिवस: जितक्या वेळात चंद्र सूर्यापेक्षा बारा अंश पुढे जातो. शुद्ध पक्षात पंधरा आणि वद्य पक्षात पंधरा तिथी.
आज राहुकाळ केव्हा आहे?+
राहुकाळ साधारण दीड तासाचा असतो आणि वार व तुमच्या सूर्योदय सूर्यास्तावर अवलंबून असतो. तुमच्या गावाची आजची वेळ पानाच्या वर आहे.
राहुकाळ सगळीकडे सारखा असतो का?+
नाही. तो स्थानिक सूर्योदय सूर्यास्तावर आधारित आहे, म्हणून गावागावात वेगळा आणि रोज थोडा बदलतो.
पंचांग सूर्योदयापासून का सुरू होते?+
हिंदू कालगणनेत दिवस सूर्योदयाला सुरू होतो. सूर्योदयाच्या वेळची तिथी आणि नक्षत्र बहुधा त्या दिवसाचे नाव ठरवतात.
अभिजित मुहूर्त म्हणजे काय?+
स्थानिक दुपारच्या आसपासचा साधारण अठ्ठेचाळीस मिनिटांचा काळ, बहुतेक कामांच्या सुरुवातीसाठी शुभ.
दृक् आणि वाक्य पंचांगात फरक काय?+
दृक् आधुनिक खगोलगणित वापरते; वाक्य पारंपरिक सूत्रे, आणि काही तासांचा फरक पडू शकतो. महाराष्ट्रातील पंचांगे बहुधा दृक् पद्धतीची आहेत.
अमांत आणि पौर्णिमांत महिने म्हणजे?+
अमांतमध्ये, जे महाराष्ट्र, गुजरात आणि दक्षिणेत चालते, महिना अमावास्येला संपतो. पौर्णिमांतमध्ये, जे उत्तरेत चालते, पौर्णिमेला.
यमघंट म्हणजे काय?+
दिवसाचा आणखी एक भाग जो नव्या सुरुवातीला अशुभ मानला जातो. राहुकाळाप्रमाणे त्याची वेळ वार आणि सूर्योदयावर अवलंबून असते.
चौघडी म्हणजे काय?+
दिवस आणि रात्रीचे आठ आठ भाग, प्रत्येक शुभ, मध्यम किंवा अशुभ. पटकन मुहूर्त काढण्यासाठी पश्चिम भारतात खूप वापरली जाते.
दुसऱ्या तारखेचे पंचांग पाहता येते का?+
हो. तारीख निवडून कोणताही दिवस पाहा, किंवा संपूर्ण महिन्याची दिनदर्शिका उघडा.
कोणते गाव निवडू?+
जिथे तुम्ही आज आहात, किंवा जिथे कार्य होणार आहे.
पंचांगात सण दिसतात का?+
हो. त्या दिवशीचे सण आणि व्रते दिसतात, आणि सण पानावर संपूर्ण वर्षाच्या तारखा आहेत.