मुहूर्त
विवाह मुहूर्त
आयुष्यातील सर्वात महत्त्वाचा संस्कार म्हणजे विवाह. दोन कुटुंबांना जोडणाऱ्या या दिवसासाठी नक्षत्र, तिथी, लग्न आणि वधूवरांची पत्रिका पाहून मुहूर्त काढला जातो.
- अनुकूल नक्षत्रे
- रोहिणी, मृगशिरा, मघा, उत्तर फाल्गुनी, हस्त, स्वाती, अनुराधा, मूल, उत्तराषाढा, उत्तर भाद्रपद, रेवती
- अनुकूल तिथी
- द्वितीया, तृतीया, पंचमी, सप्तमी, दशमी, एकादशी, त्रयोदशी
- तपासलेले शहर
- पुणे
विवाह विषयी
आयुष्यातील सर्वात महत्त्वाचा संस्कार म्हणजे विवाह. दोन कुटुंबांना जोडणाऱ्या या दिवसासाठी नक्षत्र, तिथी, लग्न आणि वधूवरांची पत्रिका पाहून मुहूर्त काढला जातो.
बलवान विवाह मुहूर्त
रोहिणी, मृगशीर्ष, मघा, तिन्ही उत्तरा, हस्त, स्वाती, अनुराधा, मूळ आणि रेवती ही नक्षत्रे पसंत केली जातात. अंतरपाट दूर होऊन अक्षता पडण्याचा क्षण स्थिर किंवा द्विस्वभाव लग्नात, सप्तम स्थान शुद्ध असताना ठेवला जातो.
वधूवरांसाठी तपासणी
पत्रिका जुळल्यानंतर दोघांनाही ताराबल आणि चंद्रबल असलेला दिवस निवडतात. गुरू आणि शुक्राच्या अस्तकाळात विवाह केले जात नाहीत. मुहूर्त पक्का झाल्यावरच मंडप आणि पत्रिकांची तयारी होते.
वेळेची निवड
शुभ दिवस मिळाल्यावर त्या दिवशी राहुकाळ, यमघंट आणि गुलिक काळ टाळून शुभ होरा किंवा अभिजित मुहूर्तावर कार्याची सुरुवात करणे ही परंपरा आहे. मुख्य क्षण बलवान स्थिर लग्नात यावा अशी वेळ गुरुजी काढून देतात.
घरातील तयारी
कार्याआधी घर स्वच्छ करून, दाराला आंब्याच्या पानांचे तोरण बांधून, अंगणात रांगोळी काढून, देवापुढे दिवा लावून गणपती पूजनाने सुरुवात करण्याची रीत आहे. कुलदैवताचे स्मरण करून वडिलधाऱ्यांचे आशीर्वाद घ्यायला विसरू नये.
विवाह या कार्याचे शास्त्रीय नियम
अनुकूल नक्षत्रे: रोहिणी, मृगशिरा, मघा, उत्तर फाल्गुनी, हस्त, स्वाती, अनुराधा, मूल, उत्तराषाढा, उत्तर भाद्रपद, रेवती. अनुकूल तिथी: द्वितीया, तृतीया, पंचमी, सप्तमी, दशमी, एकादशी, त्रयोदशी. टाळावे: रिक्ता तिथी (चतुर्थी, नवमी, चतुर्दशी), अमावास्या, भरणी, कृत्तिका, आश्लेषा, ज्येष्ठा.
दिवस कसे निवडले
ही यादी पुणे येथे सूर्योदयाच्या वेळी या कार्यासाठी अनुकूल नक्षत्र आणि तिथी दोन्ही जुळणारे दिवस दाखवते. पूर्ण मुहूर्तासाठी वार, योग, करण, लग्न, राहुकाळ आणि संबंधित व्यक्तींची पत्रिकाही पाहिली जाते; म्हणून या यादीतून दिवस निवडा आणि नेमकी वेळ मुहूर्त शोधात ठरवा.
| दिनांक | नक्षत्र | तिथी |
|---|---|---|
| शनि, २४ ऑक्टोबर, २०२६ | उत्तरा भाद्रपदा | त्रयोदशी |
| शुक्र, ३० ऑक्टोबर, २०२६ | मृग | पंचमी |
| गुरु, ५ नोव्हेंबर, २०२६ | उत्तरा | एकादशी |
| बुध, ११ नोव्हेंबर, २०२६ | अनुराधा | द्वितीया |
| शनि, २१ नोव्हेंबर, २०२६ | उत्तरा भाद्रपदा | एकादशी |
| रवि, २२ नोव्हेंबर, २०२६ | रेवती | त्रयोदशी |
| गुरु, २६ नोव्हेंबर, २०२६ | मृग | द्वितीया |
| गुरु, ३ डिसेंबर, २०२६ | उत्तरा | दशमी |
| शुक्र, ४ डिसेंबर, २०२६ | हस्त | एकादशी |
| रवि, ६ डिसेंबर, २०२६ | स्वाती | त्रयोदशी |
| शनि, १२ डिसेंबर, २०२६ | उत्तराषाढा | तृतीया |
नेहमीचे प्रश्न
विवाह या कार्यासाठी कोणती नक्षत्रे शुभ?
परंपरेनुसार अनुकूल नक्षत्रे: रोहिणी, मृगशिरा, मघा, उत्तर फाल्गुनी, हस्त, स्वाती, अनुराधा, मूल, उत्तराषाढा, उत्तर भाद्रपद, रेवती.
विवाह या कार्यासाठी कोणत्या तिथी शुभ?
अनुकूल तिथी: द्वितीया, तृतीया, पंचमी, सप्तमी, दशमी, एकादशी, त्रयोदशी. या दोन्ही पक्षांत मोजल्या जातात.
विवाह या कार्यात काय टाळावे?
शास्त्रे टाळायला सांगतात: रिक्ता तिथी (चतुर्थी, नवमी, चतुर्दशी), अमावास्या, भरणी, कृत्तिका, आश्लेषा, ज्येष्ठा.
हे दिवस प्रत्येक गावासाठी लागू आहेत का?
दिवस पुणे येथील सूर्योदयावर तपासले आहेत. नक्षत्र आणि तिथी बदलण्याचा क्षण सर्वत्र एकच असला तरी स्थानिक वेळ वेगळी असते, म्हणून आपल्या गावचे पंचांग पाहा.
वैयक्तिक मुहूर्त तरीही हवा का?
मोठ्या संस्कारांसाठी हवा. ताराबल, चंद्रबल आणि कार्याचे लग्न संबंधित व्यक्तींच्या पत्रिकेवरून ठरते.
यादीत किती दिवस आहेत?
पुढील साठ दिवसांत नक्षत्र आणि तिथी हे दोन्ही नियम जुळणारे बारा पर्यंत दिवस.
राहुकाळ पाहिला आहे का?
राहुकाळ हा संपूर्ण दिवसाचा नियम नाही, दिवसाचा एक भाग आहे. नेमकी वेळ ठरवताना तो टाळा; प्रत्येक दिवसाच्या पंचांग पानावर तो दिलेला आहे.
इतर कार्यांसाठीही शोधता येईल का?
हो. मुहूर्त शोध आणखी अनेक कार्यांसाठी दिवस क्रमाने दाखवतो आणि आपली जन्म माहितीही जोडता येते.
विवाह मुहूर्त आमच्या पत्रिकेनुसार बदलता येतो का?
हो. सर्वसाधारण मुहूर्त सर्वांसाठी शुभ वेळ दाखवतो; घरचे ज्योतिषी संबंधित व्यक्तींचे जन्मनक्षत्र आणि चालू दशा पाहून त्यातील सर्वोत्तम वेळ निवडतात.
शुभ दिवस मिळाला नाही तर विवाह कसे करावे?
उपलब्ध दिवसांपैकी सर्वोत्तम दिवस निवडून, गणपती आणि कुलदैवताच्या पूजेने सुरुवात करून, मुख्य क्षण बलवान लग्नात किंवा अभिजित मुहूर्तावर ठेवणे ही परंपरा आहे.
विवाह यासाठी दिवसाची कोणती वेळ चांगली?
साधारणपणे सकाळ किंवा दुपारपूर्वीची वेळ पसंत केली जाते. राहुकाळ, यमघंट आणि गुलिक काळ टाळून शुभ होऱ्यात सुरुवात करण्याची रीत आहे.