હસ્ત નક્ષત્ર

ક્રમ

13

સ્વામી

ચંદ્ર

દેવતા

સવિતા (સૂર્ય)

વિસ્તાર

10°00′ કન્યા – 23°20′ કન્યા

ગણ

દેવ ગણ

યોનિ

ભેંસ

નામાક્ષર

પૂ, ષ, ણ, ઠ

હસ્ત નો અર્થ

હસ્ત તમારું જન્મનક્ષત્ર છે: તમારા જન્મક્ષણે ચંદ્ર જે નક્ષત્રમાંથી પસાર થતો હતો તે. તેના દેવતા પ્રાણ આપનાર સવિતા છે અને પ્રતીક ખુલ્લી હથેળી; આ બંને હાથની કુશળતા, વ્યવહારુ બુદ્ધિ, રમૂજ આ ગુણો તરફ સંકેત કરે છે. કુશળ હાથ અને વ્યવહારુ મન આપે છે; જ્યાં હસ્તકલા, ચોકસાઈ અને રમૂજ મળે ત્યાં ખીલે છે. આ નક્ષત્રનો સ્વામી ચંદ્ર છે; તેથી તમારા જીવનની પહેલી વિંશોત્તરી દશા આ જ ગ્રહની હોય છે અને લાગણીઓ, સ્મૃતિ, મનની શાંતિ આ વિષયો તમારી લાગણીઓ અને પ્રતિભાવોની નજીક રહે છે. તેનો ગણ દેવગણ: સૌમ્ય, આદર્શવાદી અને માણસમાં સારપ જોતો સ્વભાવ. ચંદ્રનાં નક્ષત્રો મનનો અરીસો છે એમ પરંપરા કહે છે; ચંદ્ર સમુદ્રની ભરતીઓટ હલાવે તેમ મનની લાગણીઓનાં મોજાં પણ હલાવે છે એવું ઋષિઓનું દર્શન છે. ઘણાં કુટુંબો નામકરણ માટે આ નક્ષત્રના અક્ષરો વાપરે છે. અહીંથી ગણાતું તારાચક્ર શુભ દિવસ પસંદ કરવા અને મુહૂર્ત નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે.

હસ્ત ના નામાક્ષર

હસ્ત ના ચાર ચરણના નામાક્ષર પૂ, ષ, ણ, ઠ. બાળકના જન્મચરણના અક્ષરથી નામ પાડવાની પ્રથા છે.

નક્ષત્રનો સ્વભાવવર્ગ અને મુહૂર્તમાં ઉપયોગ

મુહૂર્તગ્રંથો આ નક્ષત્રને ક્ષિપ્ર અથવા લઘુ વર્ગમાં મૂકે છે. ઝડપ અને હળવાશ તેના ગુણ છે. વેપારની શરૂઆત, ઔષધસેવન, વિદ્યારંભ, પ્રવાસ અને આભૂષણ ધારણ જેવાં ઝડપથી પૂરાં થતાં શુભકાર્યો માટે આ નક્ષત્રના દિવસ અનુકૂળ મનાય છે. આ નક્ષત્રમાં જન્મેલા ચપળ, હસ્તકૌશલ્યવાળા અને ઝડપથી શીખનારા હોય છે એવી પરંપરા છે.

હસ્ત થી શરૂ થતી દશા

હસ્ત નો સ્વામી ચંદ્ર હોવાથી જીવન 10 વર્ષની ચંદ્ર મહાદશાથી શરૂ થાય છે. ચંદ્રની મહાદશા દસ વર્ષની છે; ધ્યાન લાગણીઓ, ઘર, કુટુંબ અને આસપાસના લોકો તરફ લઈ જાય છે. પોષણ આપવું અને મેળવવું, નિવાસ કે દિનચર્યામાં ફેરફાર, જનતા કે માતૃતુલ્ય સ્ત્રીઓ સાથે નિકટતા ઘણી વાર જોવા મળે છે. મન વધુ સંવેદનશીલ બને છે, તેથી આરામ, નિયમિત લય અને સહાયક સંગાથ મહત્ત્વનાં છે. સર્જનશીલતા, આતિથ્ય અને બીજાની કાળજી ખીલે છે. ચંદ્ર સમુદ્રની ભરતીઓટ હલાવે તેમ મનના ચડાવઉતાર પણ હલાવે છે એવું ઋષિઓનું દર્શન છે; તેથી પૂનમ અને અમાસે શાંત દિનચર્યાની સલાહ પરંપરા આપે છે. તમારી કુંડળીમાં ચંદ્રની રાશિ, ભાવ અને પક્ષબળ કહે છે કે લાગણીની આ ઋતુ કેટલી સરળ જશે.

જન્મનક્ષત્ર કેવી રીતે નક્કી થાય છે

જન્મની ક્ષણે ચંદ્ર જે નક્ષત્રમાં હોય તે જન્મનક્ષત્ર. રાશિચક્રના ૧૩°૨૦′ ના ૨૭ સરખા ભાગ થાય છે અને દરેક ભાગના ૩°૨૦′ ના ચાર ચરણ હોય છે. ચંદ્ર રોજ લગભગ એક નક્ષત્ર પસાર કરે છે, તેથી જન્મસમય અને જન્મસ્થળ ચોક્કસ હોવાં જોઈએ. અહીં લાહિરી અયનાંશ સાથે નિરયન પદ્ધતિ વપરાય છે, જે મોટા ભાગનાં ગુજરાતી પંચાંગ અનુસરે છે.

હસ્ત વ્યવહારમાં કેવી રીતે વપરાય છે

નામકરણ, લગ્નમેળાપક, તારાબળ જોઈને શુભ દિવસની પસંદગી અને વિંશોત્તરી દશાની શરૂઆત માટે વડીલો જન્મનક્ષત્ર વાપરે છે. નક્ષત્ર કુંડળીનું એક જ અંગ છે, તેથી અહીંનાં વર્ણનોને નિશ્ચિત ફળ નહીં પણ સ્વભાવના વલણ તરીકે જુઓ.

સામાન્ય પ્રશ્નો