જનોઈ (ઉપનયન) મુહૂર્ત

અનુકૂળ નક્ષત્ર

અશ્વિની, રોહિણી, મૃગશિરા, પુનર્વસુ, પુષ્ય, હસ્ત, ચિત્રા, સ્વાતી, શ્રવણ, ધનિષ્ઠા, રેવતી

અનુકૂળ તિથિ

ઉત્તરાયણમાં સુદ પક્ષની તિથિઓ

તપાસેલું શહેર

અમદાવાદ

જનોઈ (ઉપનયન) વિશે

બાળકને યજ્ઞોપવીત પહેરાવી ગાયત્રી મંત્રની દીક્ષા આપવાનો સંસ્કાર એટલે જનોઈ કે ઉપનયન. વેદ અધ્યયનની શરૂઆતનો આ સંસ્કાર સોળ સંસ્કારોમાં મુખ્ય ગણાય છે.

વિધિ

પિતા કે આચાર્ય બટુકને જનોઈ પહેરાવે છે અને વસ્ત્ર નીચે ગાયત્રી મંત્રનો ઉપદેશ આપે છે. પછી બટુક માતા પાસે ભિક્ષા માગે છે, જે વિદ્યાર્થીનું પહેલું કર્તવ્ય ગણાય છે. મામા બટુકને વસ્ત્ર ભેટ આપે છે.

ઋતુ અને ઉંમર

ઉત્તરાયણ, ખાસ કરીને વસંત ઋતુ શ્રેષ્ઠ. પરંપરા આઠમું વર્ષ કહે છે. અશ્વિની, રોહિણી, પુનર્વસુ, પુષ્ય, હસ્ત, ચિત્રા, શ્રવણ, રેવતી પસંદગીનાં નક્ષત્ર છે.

સમયની પસંદગી

શુભ દિવસ મળ્યા પછી તે દિવસે રાહુકાળ, યમઘંટ અને ગુલિક કાળ ટાળીને શુભ ચોઘડિયું, લાભ કે અમૃત, અથવા અભિજિત મુહૂર્તમાં પ્રસંગની શરૂઆત કરવાની પરંપરા છે. મુખ્ય ક્ષણ બળવાન સ્થિર લગ્નમાં આવે તેવો સમય ગોરમહારાજ કાઢી આપે છે.

ઘરની તૈયારી

પ્રસંગ પહેલાં ઘર સાફ કરી, બારણે આસોપાલવનું તોરણ બાંધી, આંગણે રંગોળી પૂરી, દેવ આગળ દીવો કરી ગણપતિ પૂજનથી શરૂઆત કરવાનો રિવાજ છે. કુળદેવીનું સ્મરણ કરી વડીલોના આશીર્વાદ લેવાનું ભૂલવું નહીં.

જનોઈ (ઉપનયન) ના શાસ્ત્રીય નિયમો

અનુકૂળ નક્ષત્ર: અશ્વિની, રોહિણી, મૃગશિરા, પુનર્વસુ, પુષ્ય, હસ્ત, ચિત્રા, સ્વાતી, શ્રવણ, ધનિષ્ઠા, રેવતી. અનુકૂળ તિથિ: ઉત્તરાયણમાં સુદ પક્ષની તિથિઓ. ટાળવું: રિક્તા તિથિ (ચોથ, નોમ, ચૌદસ), અમાસ, દક્ષિણાયન (ઘણા પરિવારોમાં).

દિવસ કેવી રીતે પસંદ કર્યા

આ યાદી અમદાવાદ ના સૂર્યોદય સમયે આ પ્રસંગ માટે અનુકૂળ નક્ષત્ર અને તિથિ બંને મળતાં હોય તેવા દિવસ બતાવે છે. પૂરા મુહૂર્ત માટે વાર, યોગ, કરણ, લગ્ન, રાહુકાળ અને સંબંધિત વ્યક્તિઓની કુંડળી પણ જોવાય છે; એટલે આ યાદીમાંથી દિવસ પસંદ કરો અને ચોક્કસ સમય મુહૂર્ત શોધમાં નક્કી કરો.

સામાન્ય પ્રશ્નો