भूमिपूजनम् इत्यस्य मुहूर्तः

शुभनक्षत्राणि

रोहिणी, मृगशिरा, उत्तर फाल्गुनी, हस्त, चित्रा, अनुराधा, उत्तराषाढा, उत्तर भाद्रपद, रेवती

शुभतिथयः

द्वितीया, तृतीया, पञ्चमी, सप्तमी, दशमी, एकादशी, त्रयोदशी च

आधारनगरम्

वाराणसी

भूमिपूजनम् इत्यस्य विषये

गृहनिर्माणात् पूर्वं भूमातुः अनुज्ञां आशीर्वादं च याचितुं भूमिपूजनं क्रियते। निर्माणं पीढीभ्यः स्थास्यति इति स्थिरनक्षत्राणि इष्यन्ते।

विधिः

पुरोहितः गणेशं भूदेवीं वास्तुपुरुषं च आवाहयति, ईशानकोणे प्रथमं खननं क्रियते। गर्ते नवधान्यानि ताम्रकलशः नाणकानि च निधीयन्ते।

वास्तुसूचना

ईशानकोणः शुद्धः किञ्चित् निम्नश्च स्यात् इति वास्तुशास्त्रम्। चातुर्मास्ये निर्माणारम्भः प्रायः वर्ज्यते।

समयनिर्णयः

दिने चिते सति राहुकालं यमगण्डं गुलिककालं च परिहृत्य शुभहोरायाम् अभिजिन्मुहूर्ते वा कार्यम् आरभ्यते। कुलपुरोहितः मुख्यक्षणं स्थिरबलवल्लग्ने स्थापयति।

गृहे सज्जता

संस्कारात् पूर्वं गृहं शोध्यते, द्वारे आम्रपल्लवतोरणं बध्यते, देहल्यां रङ्गवल्ली लिख्यते, देवपीठे दीपः प्रज्वाल्यते च। सर्वदा गणेशपूजया आरम्भः, कुलदेवतास्मरणं, वृद्धानाम् आशीर्वादश्च।

ज्यौतिषशास्त्रस्य दृष्टिः

मुहूर्तग्रन्थाः यथा मुहूर्तचिन्तामणिः कालप्रकाशिका च वदन्ति यत् शुभकालः कर्मणः फलं वर्धयति। पञ्चाङ्गस्य पञ्च अङ्गानि (तिथिः वारः नक्षत्रं योगः करणं च) शुद्धानि भवेयुः, विशेषतः चन्द्रस्य बलं गुरोः दृष्टिः च।

दानं प्रार्थना च

संस्कारदिने ब्राह्मणेभ्यः निर्धनेभ्यः च अन्नवस्त्रदानं पुण्यं वर्धयति। कुलदेवतायै नैवेद्यं, गोभ्यः ग्रासः, पितृभ्यः स्मरणं च कुर्वन्ति। एवं मङ्गलकार्यं सर्वेषां हर्षाय कल्याणाय च भवति।

भूमिपूजनम् इत्यस्य शास्त्रीयनियमाः

शुभनक्षत्राणि: रोहिणी, मृगशिरा, उत्तर फाल्गुनी, हस्त, चित्रा, अनुराधा, उत्तराषाढा, उत्तर भाद्रपद, रेवती। शुभतिथयः: द्वितीया, तृतीया, पञ्चमी, सप्तमी, दशमी, एकादशी, त्रयोदशी च। वर्ज्यानि: रिक्ततिथयः (चतुर्थी, नवमी, चतुर्दशी) अमावास्या च, भौमवारश्च।

दिनानि कथं चीयन्ते

वाराणसी नगरे सूर्योदयकाले यत्र अस्य कार्यस्य अनुकूलं नक्षत्रम् अनुकूला तिथिश्च युगपत् भवतः, तानि दिनानि अत्र दर्शितानि। सम्पूर्णे मुहूर्ते वारः, योगः, करणम्, लग्नम्, राहुकालः, कर्तॄणां जन्मपत्रिका च अपि विचार्यन्ते। अत्र दिनं चिनुत, सूक्ष्मं समयं मुहूर्तान्वेषके निश्चिनुत।

सामान्यप्रश्नाः