యంత్రం పూజలో, ధ్యానంలో వాడే పవిత్ర జ్యామితీయ రేఖాచిత్రం. ప్రతి యంత్రం ఒక దేవత లేదా గ్రహ రూపం; కేంద్ర బిందువు, త్రికోణాలు, వృత్తాలు, పద్మ దళాలు, చతురస్ర ఆవరణతో గీస్తారు. ముఖ్య యంత్రాలు, ఒక్కొక్కదాని ప్రయోజనం, సంప్రదాయం ప్రకారం వాటిని ప్రతిష్ఠించి కాపాడే విధానం ఇక్కడ వివరించాం.
యంత్రపు భాగాలు
మధ్యలో మూల బిందువు. దాని చుట్టూ త్రికోణాలు: పైకి ఉన్నవి శివుడు, అగ్నికి, కిందికి ఉన్నవి శక్తి, జలానికి ప్రతీకలు. వాటి చుట్టూ వృత్తాలు, పద్మ దళాల వలయాలు; నాలుగు ద్వారాల బయటి చతురస్రం భూపురం పవిత్ర ప్రాంతపు సరిహద్దు.
శ్రీ చక్రం
ఒకదానితో ఒకటి అల్లుకున్న తొమ్మిది త్రికోణాల శ్రీ చక్రం లలితా త్రిపురసుందరి యంత్రం; సమృద్ధి, సామరస్యం, ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదల కోసం ఉంచుతారు. శాక్త సంప్రదాయంలో అత్యంత పూజ్యమైన ఇది శృంగేరి, కాంచీపురం, ఎన్నో ఇళ్లలో పూజలందుకుంటుంది.
నవగ్రహ యంత్రాలు
తొమ్మిది గ్రహాలకూ అంక యంత్రం ఉంది; ప్రతి అడ్డు వరుస, నిలువు వరుస, కర్ణంలో ఒకే మొత్తం వచ్చే అంకెల చతురస్రం. సూర్యునిది మూడు మూళ్ల చతురస్రం, మొత్తం 15; చంద్రునిది 18; ఇలా కేతువు వరకు. జాతకం ఒక గ్రహాన్ని బలపరచమని లేదా శాంతింపజేయమని సూచించినప్పుడు వీటిని ప్రతిష్ఠిస్తారు.
దేవతా యంత్రాలు
విఘ్నాల నివారణకు గణపతి యంత్రం, సంపదకు కుబేర యంత్రం, ఆరోగ్యానికి రక్షకు మహామృత్యుంజయ యంత్రం, ధైర్యానికి దుర్గా యంత్రం, రక్షకు సుదర్శన యంత్రం ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి.
యంత్ర ప్రతిష్ఠ
శుభ దినాన, తరచూ దాని గ్రహం లేదా దేవత వారాన, నీరు, పాలతో కడిగి ప్రాణ ప్రతిష్ఠ చేసి యంత్రం ప్రతిష్ఠిస్తారు. పూజ గదిలో తూర్పు లేదా ఉత్తరం వైపు ముఖంగా, శుభ్రమైన వస్త్రం లేదా పళ్లెంపై ఉంచుతారు.
నిత్య సేవ
దాని ముందు దీపం, ధూపం వెలిగించి, పూలు అర్పించి, దాని మంత్రాన్ని సంప్రదాయం ప్రకారం 108 సార్లు జపించండి. శుభ్రంగా ఉంచండి; ఎన్నడూ నేలపై పెట్టకండి.
లోహాలు, పదార్థాలు
రాగి, వెండి, బంగారు పూత లోహం, స్ఫటికం, భూర్జపత్రంతో యంత్రాలు చేస్తారు. ఇంటి వాడకానికి రాగే సంప్రదాయ ఎంపిక.
యంత్రం, మంత్రం, తంత్రం
పూజకు మూడు ఆధారాలని సంప్రదాయం చెబుతుంది. మంత్రం దేవత నాద రూపం, యంత్రం జ్యామితీయ రూపం, తంత్రం రెండింటినీ ఆచరణలో కలిపే విధానం. అందుకే యంత్రాన్ని ఎప్పుడూ దాని మంత్రంతోనే ఉంచుతారు, రెండూ కలిసే నేర్చుకుంటారు. దక్షిణాదిలో చాలా ఆలయాల్లో ప్రతిష్ఠ వేళ మూలవిరాట్టు కింద యంత్రం స్థాపిస్తారు; అందుకే యంత్రమే దేవత నిజమైన ఆసనమని భావిస్తారు.
శ్రీశైలం భ్రమరాంబ, సంక్రాంతి ముగ్గు
శ్రీశైలంలో భ్రమరాంబికా అమ్మవారి సన్నిధిలో ఆది శంకరులు శ్రీ చక్రం ప్రతిష్ఠించారని, అక్కడే శివానందలహరి రచించారని ఆలయ సంప్రదాయం. తెలుగు లోగిళ్లలో ధనుర్మాసమంతా ఆడపడుచులు చుక్కలు పెట్టి వేసే సంక్రాంతి ముగ్గులు, వాటి మధ్య గొబ్బెమ్మలు ఇదే జ్యామితీయ జ్ఞానపు ఇంటి రూపం: చుక్కా గీతా కలిసి లక్ష్మిని ఇంటికి ఆహ్వానిస్తాయి.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
యంత్రం అంటే ఏమిటి?+
ఒక దేవత లేదా గ్రహాన్ని సూచించే పవిత్ర రేఖాచిత్రం, పూజలో ధ్యానంలో వాడేది.
సమృద్ధికి ఏ యంత్రం?+
శ్రీ చక్రం, కుబేర యంత్రం ఎక్కువగా వాడతారు.
నా జాతకానికి ఏ యంత్రం సరిపోతుంది?+
మీ జాతకం బలపరచమని లేదా శాంతింపజేయమని సూచించే గ్రహపు యంత్రం.
యంత్రం ఎలా ప్రతిష్ఠించాలి?+
కడిగి, శుభ దినాన ప్రాణ ప్రతిష్ఠ చేసి, తూర్పు లేదా ఉత్తరం వైపు ఉంచండి.
ఏ పదార్థం ఉత్తమం?+
ఇంటికి రాగి సంప్రదాయం; వెండి, స్ఫటికం కూడా వాడతారు.
ఒకటి కంటే ఎక్కువ యంత్రాలు ఉంచవచ్చా?+
అవును, ఒక్కోదాన్ని దాని స్థానం, సేవతో.
ఏ మంత్రం జపించాలి?+
యంత్రపు దేవత లేదా గ్రహ మంత్రం, సాధారణంగా 108 సార్లు.
బిందువు అంటే ఏమిటి?+
యంత్రం విప్పారే మూలమైన కేంద్రం.
స్త్రీలు యంత్రం ప్రతిష్ఠించవచ్చా?+
అవును. పూజ అందరికీ.
ఏ దిక్కు వైపు ఉంచాలి?+
తూర్పు లేదా ఉత్తరం శ్రేష్ఠం.
అంక యంత్రం అంటే ఏమిటి?+
తొమ్మిది గ్రహాలకు వాడే అంకెల మాయా చతురస్రం.
ఎంత తరచుగా పూజించాలి?+
వీలైతే రోజూ, లేకుంటే కనీసం దాని వారాన.
ఇక్కడ కొనవచ్చా?+
అవును. అంగడిలో విధానంతో అభిమంత్రించిన యంత్రాలు ఉన్నాయి.