Skip to content

ज्ञानकोश

ज्योतिषाचा ज्ञानकोश: ग्रह, राशी, भाव आणि नक्षत्रे

ज्ञानकोश वैदिक ज्योतिषाची पायाभूत तत्त्वे एकेका विषयाने समजावतो. प्रत्येक नोंद शास्त्रीय अर्थ, तो कोणत्या ग्रंथांतून आला, कुंडलीत तो कसा दिसतो, आणि तो वापरणाऱ्या साधनांचे दुवे देते. ऋषींनी आकाशात वाचलेले हे ज्ञान, कोणालाही अभ्यासता यावे असे मांडलेले.

ग्रह

नवग्रह म्हणजे सूर्य, चंद्र, मंगळ, बुध, गुरू, शुक्र, शनी, राहू आणि केतू. प्रत्येक नोंद ग्रहाचा स्वभाव, त्याच्या स्वराशी, उच्च आणि नीच, मित्र आणि शत्रू, दशेची वर्षे, देवता आणि पारंपरिक उपाय सांगते. उदाहरणार्थ सूर्य सिंहेचा स्वामी, मेषेत दहा अंशांवर उच्च, सहा वर्षांची दशा, आणि आदित्यहृदयाने सूर्यनारायण म्हणून पूजला जातो.

राशी

बारा राशींपैकी प्रत्येकीला तत्त्व, स्वभाव, स्वामी ग्रह आणि कालपुरुषाच्या, म्हणजे विश्वपुरुषाच्या, देहातील अवयव असतो. मेष मस्तक, वृषभ मुख, मिथुन बाहू, आणि असे मीनेपर्यंत, म्हणजे पाय.

भाव

बारा भाव जीवनाची सर्व क्षेत्रे व्यापतात: स्वतः, कुटुंब आणि वाणी, पराक्रम, घर आणि माता, संतती आणि बुद्धी, आरोग्य आणि सेवा, विवाह, आयुष्य, भाग्य आणि धर्म, कर्म, लाभ आणि व्यय. प्रत्येक नोंद भाव, त्याचा नैसर्गिक कारक, आणि भावेश कसा वाचायचा ते सांगते.

नक्षत्रे

सत्तावीस नक्षत्रांपैकी प्रत्येक तेरा अंश वीस कलांचे असते. त्यांच्या नोंदी स्वामी, देवता, चिन्ह, गण, योनी, नाडी आणि चरण देतात, आणि त्या त्या नक्षत्रावर जन्मलेल्यांचे गुण सांगतात.

योग

योग म्हणजे नावाजलेली फळे देणारी ग्रहयुती. चंद्रापासून केंद्रात गुरू असता गजकेसरी योग होतो; सूर्य आणि बुध एकत्र असता बुधादित्य; आणि मंगळ, बुध, गुरू, शुक्र किंवा शनी केंद्रात स्वराशीत किंवा उच्च असता पाच पंचमहापुरुष योग.

आधारग्रंथ

नोंदी बृहत्पराशर होराशास्त्र, बृहज्जातक, फलदीपिका, सारावली आणि जातकपारिजात उद्धृत करतात, शक्य तेथे अध्यायाच्या संदर्भासह.

ज्ञानकोश कसा वापरावा

कोणताही शब्द शोधा, किंवा तुमच्या स्वतःच्या कुंडलीतून दुवे धरा, जिथे प्रत्येक ग्रह, राशी आणि भाव त्याच्या नोंदीशी जोडलेला आहे.

बल आणि नाती

प्रत्येक ग्रहाची नोंद त्याचे बलही सांगते: ग्रह कोठे उच्च, मूलत्रिकोणात, स्वराशीत, मित्र किंवा शत्रू राशीत, आणि नीच असतो. उच्च ग्रहाला पूर्ण बल, नीच ग्रहाला सर्वात कमी, आणि नीच ग्रह कसा उंचावू शकतो ते ग्रंथ सांगतात, त्याला नीचभंग म्हणतात. ग्रहांची नैसर्गिक मैत्री, जसे सूर्याची चंद्र, मंगळ आणि गुरूशी, किंवा शनीची बुध आणि शुक्राशी, सोप्या तक्त्यात दाखवली जाते.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

नवग्रह कोणते?

सूर्य, चंद्र, मंगळ, बुध, गुरू, शुक्र, शनी, राहू आणि केतू.

भाव म्हणजे काय?

कुंडलीतील घर, जीवनाच्या बारा क्षेत्रांपैकी एक.

कालपुरुष म्हणजे काय?

ज्याच्या देहाचे अवयव बारा राशींना जोडले आहेत असा विश्वपुरुष.

गजकेसरी योग म्हणजे काय?

चंद्रापासून केंद्रात गुरू, विद्या आणि मानाचा योग.

केंद्र म्हणजे काय?

पहिला, चौथा, सातवा किंवा दहावा भाव.

त्रिकोण म्हणजे काय?

पहिला, पाचवा किंवा नववा भाव, भाग्याचे भाव.

पंचमहापुरुष योग कोणते?

केंद्रात बलवान मंगळ, बुध, गुरू, शुक्र किंवा शनी यांनी होणारे पाच योग.

कोणते ग्रंथ उद्धृत केले जातात?

बृहत्पराशर होराशास्त्र, बृहज्जातक, फलदीपिका, सारावली आणि जातकपारिजात.

ज्ञानकोशात शोधता येते का?

होय, तुमच्या भाषेतील कोणताही शब्द.

सूर्य कोठे उच्च असतो?

मेषेत दहा अंशांवर.

गण, योनी आणि नाडी म्हणजे काय?

गुणमेलनात वापरले जाणारे नक्षत्रांचे गुण.

ज्ञानकोश मुक्त आहे का?

होय. प्रत्येक नोंद मुक्तपणे वाचता येते.

माझ्या कुंडलीतून जाता येते का?

होय. तुमच्या कुंडलीतील प्रत्येक ग्रह, राशी आणि भाव त्याची नोंद उघडतो.

नीचभंग म्हणजे काय?

काही स्थितींमुळे ग्रहाचे नीचत्व रद्द होणे, ज्याने त्याची फळे उंचावू शकतात.